Phía sau mỗi kết quả giám định ADN thành công không chỉ là thành tựu của khoa học công nghệ, mà còn là niềm hạnh phúc của những gia đình sau nhiều năm chờ đợi và là sự tiếp nối trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Để làm rõ hơn những kết quả bước đầu việc ứng dụng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới cũng như những định hướng trong thời gian tới, Phóng viên Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khoẻ Trung ương đã có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Đức Nhự, Viện trưởng Viện Pháp y Quốc gia.
Phóng viên: Theo Quyết định 1329/QĐ-BYT ngày 11/5/2026 của Bộ Y tế, Viện Pháp y Quốc gia được giao chủ trì việc thực hiện giám định ADN hài cốt liệt sỹ (HCLS). Vậy công tác triển khai nội dung này, Viện đang thực hiện như thế nào?
Viện trưởng Viện Pháp y Quốc gia Nguyễn Đức Nhự: Ngay sau khi Bộ Y tế ban hành Quyết định 1329/QĐ-BYT giao nhiệm vụ cho các đơn vị thì Viện pháp y Quốc gia luôn xác định đây là một nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, với ý nghĩa nhân văn sâu sắc trong việc xác định danh tính HCLS còn thiếu thông tin.
Với chỉ đạo của Ban Chỉ đạo quốc gia và chỉ đạo trực tiếp của Bộ Y tế, Viện Pháp y Quốc gia đã triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trên theo kế hoạch. Viện đã tổ chức các lớp tập huấn cho các cán bộ địa phương về công tác lấy mẫu và bảo quản lưu chữ mẫu HCLS theo phương pháp chuẩn ngay từ ban đầu.
Từ khi triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm”, đến nay Viện Pháp y Quốc gia đã tiếp nhận gần 7.000 mẫu HCLS từ các đơn vị địa phương gửi về theo địa bàn được phân công. Ngay sau đó, chúng tôi đã chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về nhân lực, trang thiết bị cơ sở vật chất và quy trình chuyên môn, và từng bước triển khai các nhiệm vụ theo kế hoạch phân công. Chúng tôi xác định, những mẫu HCLS khi gửi về Viện, không đơn thuần là những mẫu sinh phẩm thông thường vì đằng sau đó là cả một niềm hy vọng, niềm mong mỏi, khắc khoải khôn nguôi của những người thân trong hành trình tìm kiếm và đón các anh trở về với gia đình, quê hương sau bao năm xa cách.
Phóng viên: Để đạt kết quả, tiến độ với khối lượng công việc lớn như vậy, thì việc ứng dụng công nghệ và thiết bị hiện đại là rất là quan trọng. Ông có thể chia sẻ về nội dung này, đặc biệt là phương pháp giải trình tự gen thế hệ mới?
Viện trưởng Viện Pháp y Quốc gia Nguyễn Đức Nhự: Công tác định danh HCLS là một nhiệm vụ đặc biệt phức tạp. Nguyên nhân là do các mẫu sinh phẩm đã tồn tại nhiều thập kỷ dưới lòng đất, dẫn đến tình trạng suy thoái và phân hủy ADN nghiêm trọng. Do đó, quy trình giám định đòi hỏi sự tuân thủ khắt khe các tiêu chuẩn khoa học, trong đó phương pháp chủ đạo hiện nay là phân tích ADN ty thể.
Trước đây, kỹ thuật giải trình tự gen Sanger thường được sử dụng. Tuy nhiên, phương pháp truyền thống này cung cấp dung lượng dữ liệu hạn chế, không đáp ứng được yêu cầu truy nguyên cá thể trên quy mô mẫu lớn và đòi hỏi tiến độ nhanh như chiến dịch 500 ngày đêm.
Nhằm khắc phục những hạn chế đó, đội ngũ giám định viên tại Viện Pháp y Quốc gia đã chủ động nghiên cứu và ứng dụng giải pháp công nghệ tiên tiến hơn, cụ thể là Công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới (Next-Generation Sequencing - NGS) trên các mẫu HCLS. Việc tích hợp công nghệ NGS được kỳ vọng sẽ tối ưu hóa tỷ lệ phân tích thành công, nâng cao công suất xét nghiệm và cải thiện độ chính xác trong quá trình so khớp dữ liệu di truyền với thân nhân liệt sĩ.
Những thử nghiệm bước đầu khi triển khai công nghệ này đã ghi nhận các chỉ số kết quả rất khả quan. Hiện tại, chúng tôi đang tiếp tục chỉ đạo đội ngũ cán bộ khẩn trương tối ưu hóa và hoàn thiện quy trình chuẩn để ứng dụng và triển khai giám định trong chiến dịch 500 ngày đêm.
Phóng viên: Được biết hiện nay, Viện đang lưu khoảng hơn 8.000 mẫu HSLS trước thời điểm Chiến dịch; đồng thời Viện phụ trách 7 tỉnh, thì hàng chục ngàn mẫu HCLS nữa cần phải được giám định. Vậy để đạt cái kết quả cũng như độ chính xác theo yêu cầu đưa ra Viện có đề xuất gì?
Viện trưởng Viện Pháp y Quốc gia Nguyễn Đức Nhự: Chúng tôi đang triển khai công việc với quy mô lớn, liên quan đến nhiều đơn vị, vì vậy việc phối hợp giữa các bộ ngành, các đơn vị địa phương trong một chuỗi các hoạt động, các nhiệm vụ từ khi quy tập, lấy mẫu và đưa mẫu sinh phẩm tiến hành giám định, so sánh đối khớp và xác nhận kết quả thì rất cần sự phối hợp chặt chẽ của các bộ ngành, các cơ quan liên quan. Viện Pháp y Quốc gia có kiến nghị, đề xuất cần có sự đầu tư, bổ sung kinh phí, trang thiết bị, cơ sở vật chất, máy móc hiện đại thì mới có thể đáp ứng được tiến độ khối lượng công việc rất là lớn hiện nay.
“Viện sẽ tiếp tục phát huy hết kinh nghiệm, khả năng chuyên môn của mình đáp ứng tốt nhất yêu cầu, nhiệm vụ được giao và mục tiêu cao nhất của chúng tôi là góp phần xác định danh tính HCLS để đáp ứng được sự mong mỏi của người thân, thân nhân các gia đình liệt sĩ cũng như góp phần tri ân các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì tổ quốc và đáp ứng các yêu cầu, nhiệm vụ được Bộ Y tế giao”.
Cán bộ Viện Pháp y Quốc gia tiếp nhận mẫu HCLS của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thái Nguyên.
Mỗi mẫu HCLS gửi về Viện đều được cán bộ tiếp nhận, ghi chép và sắp xếp khoa học trước khi đưa vào quy trình giám định ADN.
Có thể khẳng định, phía sau mỗi mẫu ADN được giải mã là một hành trình bền bỉ của khoa học, của trách nhiệm và của lòng tri ân. Với quyết tâm chính trị, năng lực chuyên môn và việc không ngừng ứng dụng những thành tựu công nghệ mới, Viện Pháp y Quốc gia đang từng bước hiện thực hóa khát vọng đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình. Mỗi kết quả giám định thành công không chỉ góp phần hoàn thành nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và Bộ Y tế giao, mà còn xoa dịu nỗi mong chờ của biết bao gia đình liệt sĩ sau nhiều thập kỷ. Đó chính là giá trị thiêng liêng nhất của công tác giám định ADN hài cốt liệt sĩ - nơi khoa học hiện đại hòa quyện cùng nghĩa tình sâu nặng, trách nhiệm lớn lao và lòng biết ơn vô hạn đối với những người đã hiến dâng trọn đời mình cho độc lập, tự do của dân tộc.
Theo Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương